“Je moet echt naar de ander luisteren en verder kijken dan alleen de problemen of klachten. Wie is iemand? Wat vindt iemand belangrijk? Wat houdt iemand bezig?”
Positieve Gezondheid begint met nieuwsgierig zijn naar de mens
Hoe kijk je naar iemand die bij je komt met een probleem, een hulpvraag of een beperking? Zie je vooral wat er niet goed gaat, of kijk je ook naar wat iemand belangrijk vindt, waar iemand energie van krijgt en wat er wél mogelijk is? Voor Ferdinand de Visser en Marianne de Koeijer begint Positieve Gezondheid vooral met anders kijken naar mensen. Niet als een vaste methode die je steeds op dezelfde manier toepast, maar als een manier van kijken en omgaan met de ander.
Ferdinand de Visser is kerndocent bij de bachelor Social Work en de associate degree Sociaal Werk van HZ University of Applied Sciences. Hij werkt inmiddels ruim tien jaar bij de HZ, vooral binnen de deeltijdopleidingen waar studenten leren en werken combineren. Marianne de Koeijer werkt nu zes jaar bij Maatschappelijke Justitiële Dienstverlening (MJD), onderdeel van Emergis. Daarnaast volgt ze de associate degree Sociaal Werk aan de HZ. Vanuit hun verschillende rollen ervaren ze allebei hoe Positieve Gezondheid kan helpen om verder te kijken dan alleen het probleem.
Anders kijken
Voor Ferdinand gaat Positieve Gezondheid vooral over anders kijken. Niet alleen naar wat iemand niet kan of waar iemand last van heeft, maar juist naar wat wél kan, wat belangrijk is en wat iemand helpt om verder te komen. “Dan voer je ook een ander gesprek: minder gericht op het probleem en meer op mogelijkheden, veerkracht en eigen regie.” Hij ziet Positieve Gezondheid dan ook vooral als een houding en minder als een methode die je altijd volgens een vast stappenplan moet uitvoeren.
Marianne herkent dat sterk. Voor haar begint het met oprechte interesse en nieuwsgierigheid naar de persoon tegenover je. “Je moet echt naar de ander luisteren en verder kijken dan alleen de problemen of klachten. Wie is iemand? Wat vindt iemand belangrijk? Wat houdt iemand bezig?” Juist die nieuwsgierigheid helpt om beter aan te sluiten bij wat iemand nodig heeft. Volgens Marianne gaat het er daarbij om dat je niet boven iemand gaat staan, maar naast iemand staat. De cliënt houdt de regie over zijn of haar eigen leven.
Van onderwijs naar praktijk
Binnen de associate degree Sociaal Werk heeft Positieve Gezondheid inmiddels een duidelijke plek. Studenten maken kennis met de verschillende dimensies en onderzoeken hoe zij de benadering kunnen gebruiken in hun eigen beroepspraktijk. Ferdinand benadrukt daarbij dat het niet alleen gaat om het invullen van het bekende spinnenweb. “De grondhouding is belangrijker. Kijk je vooral naar het probleem, of begin je bij de mogelijkheden, wensen en krachten van iemand?”
Ook in zijn begeleiding van studenten gebruikt hij die manier van kijken. Hij stelt bijvoorbeeld vragen als: Wat gaat al goed? Waar ben je tevreden over? Wat kun je al? En wat heb je nodig om een volgende stap te zetten? Die vragen kunnen helpen om kwaliteiten zichtbaar te maken en onzekerheid te relativeren. Zo ontstaat er meer ruimte voor eigen regie over de ontwikkeling.
"Een compliment geven én ontvangen kan een positief effect hebben."
Binnen de HZ wordt Positieve Gezondheid ook breder ingezet. Zo is er aandacht voor binnen verschillende opleidingen, onderzoek en het Vitality Center. Ook binnen de HZ Community wordt gekeken naar manieren om studenten veerkrachtig te houden en de eigen regie over hun studie te versterken.
Voor Marianne krijgt Positieve Gezondheid vooral betekenis in de dagelijkse praktijk. Als ambassadeur brengt ze het regelmatig onder de aandacht binnen haar organisatie. Een voorbeeld daarvan is een boom met takken waaraan collega's complimenten en waarderingen voor elkaar kunnen hangen: “Een compliment geven én ontvangen kan een positief effect hebben. Ik vind het mooi om daar bewust aandacht aan te geven en collega's ook bewust te maken van het belang van waardering.”
Daarnaast zoekt Marianne actief collega's op wanneer zij samen betrokken zijn bij een casus. Kennis en ervaringen worden gedeeld en verschillende perspectieven worden bij elkaar gebracht. Ook dat ziet zij als Positieve Gezondheid: niet allemaal op je eigen eiland werken, maar samen kijken naar het geheel.
De mens achter de hulpvraag
In de praktijk komen cliënten van Marianne vaak met een heel concrete hulpvraag. Denk aan dakloosheid, schulden of andere praktische problemen. Het risico bestaat dan dat het probleem centraal komt te staan en de persoon daarachter uit beeld raakt. “Positieve Gezondheid helpt mij om daarnaast te blijven kijken naar de persoon als geheel,” vertelt ze. “Wat vindt iemand belangrijk? Waar krijgt iemand energie van? Waar wordt iemand gelukkig van?”
Dat betekent niet dat de problemen daarmee verdwijnen. Wel kan er opnieuw ruimte ontstaan voor perspectief. Juist wanneer iemand zich in een moeilijke situatie bevindt, kan het belangrijk zijn om ook te kijken naar wat iemand energie geeft en waar iemand betekenis aan ontleent.
Ferdinand ziet iets vergelijkbaars bij studenten. Het sterkste bewijs voor de waarde van Positieve Gezondheid zit voor hem niet in één groot meetbaar resultaat, maar in kleine veranderingen in gesprekken. Wanneer iemand eerst vooral benoemt wat niet lukt en vervolgens zelf kan aangeven wat wél goed gaat, wat belangrijk is en welke volgende stap mogelijk is, verandert er iets. Bij studenten kan onzekerheid dan plaatsmaken voor meer overzicht en vertrouwen. Niet omdat alle problemen ineens zijn opgelost, maar omdat iemand weer zicht krijgt op de eigen kwaliteiten, mogelijkheden en invloed.
Positieve Gezondheid vraagt ook om samenwerking
Een belangrijk thema voor beiden is samenwerking. Marianne ziet in haar werk dat professionals en ketenpartners soms nog op hun eigen eiland werken en niet altijd dezelfde taal of visie spreken. Juist daarom vindt zij het belangrijk om elkaar actief op te zoeken: “Door kennis en ervaringen te bundelen, kunnen we breder naar een cliënt en diens situatie kijken.”
Tegelijkertijd ziet Marianne een uitdaging in de toepassing van Positieve Gezondheid. Ze vindt de visie waardevol, maar niet toereikend als enige werkwijze. Thema’s als middelengebruik en het voorkomen van herhaling van strafbaar gedrag krijgen bijvoorbeeld minder aandacht in het spinnenweb. Daarom kiest zij niet voor óf Positieve Gezondheid óf andere methodieken: “Iedere cliënt en iedere situatie vraagt om een passende aanpak. Voor mij is de uitdaging om Positieve Gezondheid als basishouding mee te nemen en daarnaast te kiezen voor de methodiek die op dat moment het beste past.”
Het begint klein
Ook Ferdinand ziet dat Positieve Gezondheid tijd vraagt. Het is volgens hem geen wondermiddel waarvan de resultaten direct zichtbaar of meetbaar zijn. “Gezondheid heeft tijd nodig. Ga ermee aan de slag en zet door. De resultaten komen.”
Zijn belangrijkste advies is dan ook om Positieve Gezondheid niet groter of ingewikkelder te maken dan nodig. Het hoeft niet altijd te beginnen met het invullen van een spinnenweb. Soms begint het met een vraag, een goed gesprek of simpelweg met oprechte aandacht.
Marianne sluit zich daarbij aan met één duidelijke boodschap: blijf nieuwsgierig. “Als iets niet werkt of het antwoord niet direct duidelijk is, moeten we niet te snel denken dat we het al weten. Kijk opnieuw, stel vragen en zoek elkaar op.” Voor zowel Ferdinand als Marianne zit daar de kern van Positieve Gezondheid. Niet alleen kijken naar wat iemand niet kan, maar vooral onderzoeken wat iemand nodig heeft om verder te kunnen.
Positieve Gezondheid begint daarmee misschien wel heel eenvoudig: met nieuwsgierig zijn naar de mens tegenover je.